Naar het dak van Europa

Proloog

Het noordelijk gevoel. Wat is dat eigenlijk? Het schijnt te maken te hebben met een verlangen naar ruimte, naar eenzaamheid, wellicht naar zuiverheid. Het is een enigszins vaag maar ook herkenbaar begrip, omgeven door een romantisch sentiment. Die hang naar het noorden is bij mij van kinds af aanwezig geweest. Wilden anderen in hun vrije tijd naar het zuiden, dan vertrok ik liever in tegengestelde richting. Opgegroeid in het noorden van ons land, in de stad Groningen om precies te zijn, maakte ik als kind graag fietstochten over het Hogeland, het gebied dat door de Groningse zanger en dichter Ede Staal (1941 – 1986) zo treffend is bezongen:

Het is de lucht achter Oethoezen
’t Is het torentje van Spiek
’t Is de weg van Lains noar Klooster
En deur Westpolder langs de diek

Nog steeds dringt het liedje zich in mijn hoofd op als ik over het Hogeland fiets. Een gevoel van rust en verbondenheid maakt zich dan van mij meester. Deze gevoelens spelen ook een rol bij een ander begrip dat in mijn beleving enigszins verwant is aan het noordelijk gevoel: het eilandgevoel. Naast factoren als kleinschaligheid, verbondenheid en natuurlijke schoonheid, spelen rust en stilte een rol.

Met beide gevoelens ben ik behept. Als tweejarig jochie kwam ik voor het eerst op Ameland en sindsdien blijven de Waddeneilanden aan mij trekken. Sinds 1968 ben ik jaarlijks één of twee keer op Terschelling te vinden en wanneer de veerboot uit Harlingen vertrekt, voel ik mij losgesneden van alles. Wanneer de Brandaris in zicht komt, maakt een gevoel van rust zich van mij meester.

Skylge, de Friese naam voor Terschelling, is het eiland waar de Nederlandse zeevaarder, cartograaf en ontdekkingsreiziger Willem Barentsz (1550 – 1596) werd geboren. Hij is bekend geworden door de reizen die hij maakte om de Noordoostelijke Doorvaart te vinden, waarbij hij de kusten van Nova Zembla verkende en Bereneiland en Spitsbergen ontdekte. Ook de op Vlieland geboren zeeman en ontdekkingsreiziger Willem de Vlamingh (1640 – 1702) was regelmatig boven de poolcirkel te vinden. Hij was betrokken bij de walvisvaart in de Noordelijke IJszee, op Groenland en Spitsbergen. Zouden deze mannen ook behept zijn geweest met het noordelijk gevoel?

De komende maand is onder andere Svalbard, de Noorse benaming voor Spitsbergen, wederom mijn reisdoel. In het voorjaar was ik hier ook al, maar ik wilde in de zomer graag nog eens terugkomen. Volgens Magnus, één van mijn gidsen in april, zou de beste tijd hiervoor de maand augustus zijn. De temperatuur is dan boven nul, welswaar niet in de dubbele cijfers, en de sneeuw is dan bijna volledig weggesmolten. Er valt weinig regen, het zou vrij zonnig zijn en het wordt niet donker. In Alaska en IJsland hebben mijn vrouw en ik die ervaring van ‘het ’s nachts niet donker worden’ ook al eens in een afgezwakte vorm mogen meemaken. Heel bijzonder vonden we dat. Nu zij er niet meer is, ga ik er alleen op af. Dat is mij in het voorjaar goed bevallen en om die reden ga ik dat weer doen. Maar liefst vier weken trek ik voor deze tocht uit en tijdens deze trip zal ik als reiziger zowel door het fysieke landschap als door een landschap van herinneringen dwalen. Dwalen jullie mee?