Ons Dien Met Trots

Vroeg op. Het is kwart over acht als Joad (You may also call me ‘Joe’), me komt halen met de taxi. Een jonge vent, getrouwd, vier kinderen, drie jongens en een meisje. Hij laat me een foto zien van z’n jongste zoontje. Prachtig kereltje en volgens Joad is hij heel slim. Joad’s vrouw heeft nachtdienst gehad en is inmiddels weer thuis bij de kinderen. Zij werkt in de hotelbranche in Kaapstad. Joad vertelt me dat hij naast taxichauffeur ook gids is en dat hij geïnteresseerd is in de geschiedenis van zijn land. Hij kan een wijntour voor me regelen en een tochtje naar Kaap de Goede Hoop. Dat doet hij voor mij natuurlijk voor een vriendenprijsje. Jammer voor hem, ik heb deze excursies al geboekt, waarschijnlijk voor nogal wat minder dan zijn vriendenprijs. Maar het is een aardige vent en hij brengt me veilig en vlot bij de ingang van het Zeitz MOCAA (het museum voor hedendaagse Afrikaanse kunst), Vandaar is het nog maar twee minuten lopen naar de Clock Tower, vanwaar de boot naar Robbeneiland vertrekt. Joad geeft me zijn mobiele telefoonnummer voor het geval dat ik vanmiddag te moe ben om terug naar mijn hotel te lopen. Altijd handig. Hij kan ook een rondleiding door de townships voor me regelen. Daar kan ik als ‘witte, rijke Europeaan’ niet alleen naar toe. Te riskant. Daar zal hij me overdragen aan een lokale gids, want zelf mag hij daar niemand rondleiden. Ik beloof hem dat ik er serieus over na ga denken. Enerzijds lijkt het me boeiend om daar naar toe te gaan, maar ik vrees dat ik me ook vreselijk ongemakkelijk ga voelen bij het zien van zoveel armoede. En is het niet een soort ramptoerisme? 

De catamaran naar Robbeneiland vertrekt om 9:00 uur stipt. Er bevinden zich 196 passagiers aan boord en de boot is vol. Ik waan me aan boord van de Tiger die dagelijks tussen Harlingen en Terschelling over de Waddenzee stuift, maar dit is toch echt de Atlantische Oceaan. Er staat weinig wind maar deining is er genoeg. Als er mensen zeeziek worden, kunnen ze bij de steward een papieren zak vragen en die komt hij dan brengen (leeg) en ook weer ophalen (vol). Mooie spreker. Humor. In zijn onderkaak staan nog drie tanden en van een bovengebit is geen sprake meer. Dat heeft gevolgen voor de manier waarop hij het woord ‘seasick’ uitspreekt. Ik geniet van deze man.

Om half tien meert de Krotoa aan in het haventje van Robbeneiland. Het schip is genoemd naar het Khoi meisje dat op 12-jarige leeftijd als vertaler in het huishouden van Jan van Riebeeck, de eerste gouverneur van de Kaapkolonie, kwam werken. Haar naam komt ook voor in de journaals van de Verenigde Oostindische Compagnie, de VOC. Er doen verschillende verhalen de ronde over de manier waarop Krotoa (1643 - 1674) in het gezin van Van Riebeeck is terechtgekomen. Later is ze getrouwd met een van oorsprong Deense arts Peter Havgard, die door de Nederlanders Pieter van Meerhof werd genoemd. Krotoa ging na haar huwelijk als Eva van Meerhof door het leven. In 1665 vertrok het stel naar Robbeneiland waar Van Meerhof tot opzichter werd benoemd. Tijdens een expeditie naar Madagascar in 1668 werd hij vermoord. Als opvolger werd Zacharias Wagenaer benoemd. Dat was een racist en hij moest niets van de Khoi hebben. De diensten van Krotoa als vertaler waren niet langer nodig. Met haar drie kinderen keerde ze terug naar het vasteland. Daarna ging het bergafwaarts met haar. Ze raakte verslaafd aan de alcohol en werd ten onrechte veroordeeld wegens onzedelijk gedrag. Ze werd verbannen naar Robbeneiland. Later mocht ze terugkeren naar het vasteland om één van haar kinderen te dopen. Op 29 juli 1674 stierf ze in de Kaapprovincie, 31 jaar jong.

Krotoa (Eva) raakte in de vergetelheid. Pas in de jaren 1920, bijna twee en een halve eeuw na haar overlijden, werd haar verhaal een deel van de geschiedenis van Zuid-Afrika.

De passagiers worden vanaf de boot naar een zestal bussen geloodst. Vervolgens maken we een bustour over het eiland, waarbij op diverse plaatsen wordt gestopt. Een grote muurschildering boven de toegangspoort heet iedereen welkom in het Engels en in het Afrikaans: ‘Ons Dien Met Trots’. Maar ik moet denken aan ‘Arbeit macht frei’, want het was natuurlijk een gevangenis, een concentratiekamp waar werd gemarteld en waar mensen doodgingen. Hoge hekken, muren, prikkeldraad, wachttorens en waakhonden. Die honden werden beter behandeld dan de gevangenen.

Van 1846 tot 1930 is Robbeneiland een leprakolonie geweest, getuige het leprozenkerkhof dat langs de doorgaande weg ligt. Ik zie de vuurtoren op Minto Hill, het hoogste punt van het eiland. De toren is gebouwd in 1864 en is jammergenoeg niet open voor het publiek. In het dorp Robben Island woonden vroeger de cipiers, nu woont het museumpersoneel er. Er staan ook twee kerken, de Kerk van de Goede Herder, gebouwd in 1895, en de Garrison Kerk, gebouwd in 1841. De plek waar anti-apartheidsactivist Robert Sobukwe (1924 - 1978) zes jaar in eenzame opsluiting zat, maakt diepe indruk op iedereen. Wie meer over Sobukwe wil weten kan zijn biografie lezen How can man die better  geschreven door zijn vriend en biograaf Benjamin Pogrund. Ook op internet is veel over Robert Sobukwe te vinden.

Na ongeveer een uur is de bustour afgelopen en worden we gedropt bij het Maximum Security Block. Hier gaat de rondleiding verder met gids Ndede. Van 1984 tot 1991 heeft hij hier zelf als politieke gevangene gezeten. De toedracht en zijn ervaringen gaat hij ons de komende vijftig minuten vertellen. Alle aanwezigen zijn doodstil en ik luister met stijgende verbazing. Waar mensen niet allemaal toe in staat zijn. Wat ze elkaar aandoen. En het gaat maar door. Herinneringen aan Dachau, Buchenwald, Auschwitz en Hohenschönhausen dringen zich op. Het ging hier niet anders. Ndede is een geboren verteller en iedereen hangt aan zijn lippen. Na zijn vrijlating dacht hij hier nooit weer te komen, maar toen hij werd gevraagd door president Nelson Mandela (1918 - 2013) zelf, kon hij niet weigeren. De twee kenden elkaar. Van de 27 jaar die Mandela gevangen zat, bracht hij maar liefst achttien jaar op Robbeneiland door.

We lopen naar het cellenblok waar Mandela verbleef en zien de cel waarin hij al die tijd moest zien te overleven. Jaren geleden heb ik zijn autobiografie gelezen De lange weg naar de vrijheid. Ik neem me voor om het boek te herlezen. Uit de verhalen van Ndede blijkt ook weer wat een ongelooflijk charismatische man Mandela was.

Tegen het middaguur is de rondleiding afgelopen en moeten we terug naar de boot. De zon is er inmiddels ook weer bij en tijdens het tochtje naar Kaapstad sta ik buiten aan dek.
Eenmaal van boord loop ik richting Starbucks. Eerst maar eens een cappuccino. Op het pleintje voor de Shopping Mall staat een groep jonge mensen te zingen. Ze worden op alleen een djembé begeleid.  Ze zien er kleurrijk uit en klinken geweldig. Bijna niemand van de toeschouwers kan stil blijven staan. Na de cappuccino blijf ik een beetje rondhangen op het Victoria & Alfred Waterfront. Ik neem een kijkje in het museum, het MOCAA, drink een biertje in de markthal en kom uiteindelijk niet met lege handen uit de hal met kunstnijverheid. Willy en ik vonden het altijd leuk om iets kunstzinnigs mee te nemen uit het land of de stad waar we op vakantie waren. Dat heb ik nog steeds en ik ga er gewoon mee door.

Tegen half vijf begin ik aan de wandeling richting Kloofstraat. De avondspits is inmiddels losgebarsten in Kaapstad. In het restaurant van het hotel neem ik een bord pasta met daarbij een frisse salade en een lokaal gebrouwen tapbiertje. Voor de geïnteresseerden: 10 euro. Daar had ik in Oslo nog geen biertje voor.
Daarna ga ik naar m’n kamer en maak een plan voor morgen. 

Vandag is ek herinner aan die teks op Nkosi se profielfoto:

If you are more fortunate than others
Build a longer table, not a taller fence 

Tot zover, tot morgen!